Freelance

Տաթեւ

Ես հասկացել եմ, որ Հայաստանում, գուցե նաեւ մյուս բոլոր երկրներում, մեր նախնիները որեւէ ճարտարապետական կառույցով ընդգծել-մեծարել են բնությունը: Այլ կերպ չէր կարող լինել:

Երբ բարձր էլեկտրասյուների միջեւ թեւածող օխրա-նարնջագույն տասնյակ արծիվների միջով (քիչ էր մնում ասեի` ճախրելուց) անցնելուց հետո, գահավեժ կիրճի դիմացի կողմում հեռու-հեռվում, կապույտ-կանաչ խորունկ անդունդին կախված հազիվ նշմարում ես մով Տաթեւը, հասկանում ես դա:

Երբեք չէի պատկերացնի, որ Տաթեւն այդքան բարձր է: Իսկապես, նրան հասնելու համար ճիշտ ճանապարհով է պետք գնալ, եղած ճանապարհն էլ պիտի դժվարին լինի եւ անհասանելի ամեն թեթեւսոլիկի: Հիմա վանքը բարերար է գտել ու վերանորոգվելու է, բայց վանահայրն էլ է անհանգստանում, որ եթե ճանապարհն էլ վերանորոգեն, վանքն իր խաղաղությունը կկորցնի:

Նվիրվում է բոլոր ներքոհիշյալներին

Մարդիկ ու մկները

Մեխակն իմ համար նորահաս ընկույզ ու պնդուկ է կոտրում: Նա Նունեի քրոջորդին է` որդեգրյալ զավակը: Մայրը` 24 տարեկան, քաղցկեղից մահացել է, երբ ինքն ընդամենը 2 տարեկան էր: Նունեին է մամա ասում: Վահագնը հագել է կարատեի իր համազգեստը, կախել բոլոր մեդալները եւ դիրքավորվել Ջեքի ֆոտոխցիկի առաջ` կարատեիստ քեռու լուսանկարի ներքո:

Ու Մեխակը վազում է ժիմ անելու` ինքն էլ է տղամարդ: Նա նաեւ դաշնամուրի է գնում: Քեռին հիմա մայրաքաղաքում հայտնի մարդ է` փոխնախարար: Իրենք էլ քեռու հետքերով են գնում, Վահագնը կարատեի փոխչեմպիոն է: Նա էլ, Մեխակն էլ, ամեն առավոտ օրն սկսում են ֆիզիկական վարժություններից:
 
Քույրը, որ Վահագնից էլ է մեծ ու դեղին գոտի ունի, ժիմ-բան չի անում. նա Դիվի հետ անգլերեն-հայերեն զրուցարան է ուսումնասիրում, նրա ձայնագրիչի անգլերեն ու հնդկերեն երգերը լսում: Նունեի ավագ որդին այդ ամենին անհաղորդ պատշգամբում կենտրոնացել է իր պարապմունքի վրա: Երեխաները հմայված պտտվում են Ջեքի եւ Դիվի կամերաների շուրջ, հաճույքով դիրքավորվում, հազարումի վարժություն անում, հրավիրում խաղի: Ջեքն, ինչ խոսք, հաճույքով նկարում է:

Մինչ այդ նա հասցրել է Նունեի հոր հետ դիտել նրանց այգին: Սեղանին այգու բարիքներն են, ուրցով թեյ, ճախ թթու, որով Դիվը հիացած է: Նունեի ընկերուհին իմ հետ զրույց է վարում, Նունեն զբաղված է Ավստրալիայի իր ծանոթների համար նվերներ փաթեթավորելով: Մայրը Երեւանում որդու ընտանիքին է օգնում. այս բոլոր մարդկանց` հորն ու չորս երեխաներին Նունեն է խնամում: Եվ դեռ հասցնում է դրսում աշխատել, հասարակական գործունեությամբ զբաղվել, ճամփորդել:

Այդ երիտասարդ կնոջ մեջ այդքա՞~ն ուժ: Մի՞թե արժանի չէ հարգանքի:

Երբ պիտի գնանք, երեխաները մեզնից պոկ չեն գալիս, նույնիսկ համբուրում են, թեեւ առաջին անգամ ենք հանդիպել: Մեխակը իմ կողմից ուղեկցում է մեքենան` ինձ հրաժեշտ է տալիս: Նրա հետ ամենաշատն եմ զրուցել:

շարունակելի, ամբողջությամբ http://www.lragir.am/src/index.php#srchtext (1 October 2008)

շարունակություն

Դեպի Թանահատ

Տոլորսը տեսել էի. մի ամիս առաջ էի Աշոտի ու Գերմանի* հետ գնացել: Ճանապարհի կողմի եկեղեցին ջրից դուրս էր եւ այն ժամանակ, եւ հիմա: Ջեքի բախտը բերել է` նկարել է, երբ ջրի մեջ է եղել: Հիշում եմ Գերմանի ուրախությունը, երբ տեսավ, որ մյուս` գյուղի կողմի եկեղեցին ջրի մեջ է: Ինչքա~ն նկարեց: Բայց այս անգամ Հակոբի բախտը չբերեց` լիճը դեռ ցածր էր, ու ջրից ավերվող շինության ներսում շատ քիչ էր լույսը: 
Ջրամբարի երկարությամբ նարնջագույն պսպղում էին չիչխանի ծառերը,  կարմիր կայծկլտում էր մասուրը: Գույնզգույն բազեները համարձակ ճախրում ու բազմում էին ճանապարհի մոտի քարերին: Փոքրակազմերը բաց մոխրագույն էին, խոշորները` օխրա-նարնջագույն, ինչպես Տաթեւի արծիվները (դրանց Սիսիանի մոտ տեսա, բայց ինձ համար ընդմիշտ կմնան Տաթեւի’ ճանապարհի խորհրդանիշը):  Նմանատիպ գունազարդումը կարող է շփոթեցնել, բայց նրանց չես շփոթի. չափսերից ու շարժվելուց բացի, կա մի տարբերություն. արծվի թեեւրի վերջավորությունը մի տեսակ դեպի դուրս է ճկված, ինչպես տաղանդավոր մարդու մատները: Դա ինձ միշտ հիացրել է:
Երբ Դիվը նկարում էր ավերակ Թանահատի խորանը, որ պատռված վարագույրի էր նման, մի գորշ բազե թռավ-նստեց խորանի գլխին: Դիվը մտավ նաեւ եկեղեցու տարածք: Ասում էր, որ եկեղեցի կա` կանչում է իրեն, եկեղեցի կա` թույլ չի տալիս մտնել: Այդպես նա չմտավ Նորավանքի ոչ մի եկեղեցի: Իսկ երբ ասացի, որ իր դիմաց գերեզմաններ են, հապշտապ հետ քաշվեց: Բայց նրան դուր եկավ եկեղեցում դրված գաղափարը` իջնելն ավելի դժվար է, քան բարձրանալը: Այդ տեսությունն ապացուցում էին տուրիստները, մանավանդ` դմփան կանայք:

Ծովինար Նազարյան http://www.lragir.am/src/index.php#srchtext (1 October 2008)
________________
* Դիվ- Դիվիջ Դարբար, նկարիչ, Ավստրալիա
* Ջեք- Ջեքոբ Մաջարյան, լուսանկարիչ, Ավստրալիա
* Գերման- Գերման Ավագյան, լուսանկարիչ, Հայաստան
* Աշոտ Ավագյան, նկարիչ, Սիսիան
* Քոչար Դավթյան, ՀՀՇ վարչության անդամ, Սիսիան

Նվիրվում է բոլոր ներքոհիշյալներին

ՙԳնանք ամպերի մեջ՚,- ասաց Դիվը*: Մութն արդեն ընկնում էր, Սասունը վստահ չէր, որ ապահով կվերադառանք: ՙՄենք կարո’ղ ենք անել ինչ ուզում ենք: Չէ՞՚,- ասաց Դիվը: Շարժվեցինք դեպի ամենամոտակա ամպերը` Աղուդիի ուղղությամբ: Դիվը չի հավատում, թե մարդ մի անգամ է ապրում, բայց գիտի, որ կյանքը կարճ է: Սովորաբար այդպես շտապում են ապրել նրանք, ովքեր հավատում են, որ այլեւս երկիր չեն վերադառնալու:
ՙԱմպեր եմ ուզում՚,- ասաց նա, իսկ դա մի կյանքի համար իսկապես շատ չէր:

Մեր ՙՎիլիսը՚ մագլցեց մի սարալանջ, որը մեզ պատսպարում էր ամպերի հոսքից: Մինչդեռ դրանք մեր շուրջբոլորն էին ու հսկայական արագությամբ սլանում էին Սիսիանի վրա: Սառն օդը չէինք շնչում, կուլ էինք տալիս: Իսկ ամպերը մեր աչքի առաջ կուլ տվեցին արեւը: Մեկ կամ երկու վայրկյան տեւեց… Մենք տեսնում էինք նրանց բոլոր շերտերը` փետրավորներն ու քուլաները, սպիտակներն ու սեւերը, կարծես մեր ձեռքի, մեր ոտքի տակից էին փախնում:
Երջանիկ էինք, իսկ դա մի կյանքի համար իսկապես քիչ չէր:

ՙԱնկախությունը մեր առաջին քայլն է Ազատության ճանապարհին՚,- այս խոսքերը հնչել են դեռեւս 1991-ին, բայց առ այսօր մինչեւ վերջ չեն գիտակցվել մեր հասարակությունում: Դա է պատճառը, որ 88-ի Շարժումն առ այսօր չի ավարտվել:

Այս խոսքերի հեղինակը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն է: Գուցե ոչ բառացի, բայց հենց միայն այս միտքն է տպավորվել այն ժամանակ դեռ 15 տարեկանի իմ սրտում նրա ամբողջ ելույթից, որ հնչեց անկախության հանրաքվեին նվիրված սիմֆոնիկ համերգում:

Խնդիրը հեղինակը չէ, այլ գաղափարն ինքնին:

Ցավալի է, բայց խորհրդային ընդհատակում անկախության համար պայքարած եւ հալածանքների ենթարկված մարդկանցից շատերն այս խնդրում հետեւողական չեղան, եւ ստացվեց այն, ինչ արեւելյան փիլիսոփայական առակաբանությունը կոչում է ՙսպանել վիշապին՚:

Հետզհետե ընդլայնվում է Սերժ Սարգսյանի ՙբարեկամների՚ ցանկը, որոնց նա նեղացրել է: Եթե այսպես շարունակվի, նրա սեփական շրջապատն իր համար ավելի վտանգավոր կարող է դառնալ, քան նույնիսկ ընդդիմությունը:

Որովհետեւ, չնայած իրենց հավատարմությանը, այդքան ոտնձգությունների ենթարկված ՙբարեկամները՚ լավագույն դեպքում նրան մենակ կթողնեն նախագահի աթոռի հետ. այդ դեպքում նա իշխանությունը պահել չի կարողանա` ներկայիս հասարակական բողոքի պայմաններում: Վատթարագույն դեպքը` ներիշխանական հեղաշրջումը, ձեռնտու չէ նույնիսկ ընդդիմությանը, որովհետեւ վերջինս չի հասնի իր նպատակին եւ ստիպված կլինի պայքարել նույն համակարգի դեմ զրոյից:

Այսօր դժվար է խոսել իշխանության միասեռության մասին: Վերոհիշյալ բոլոր պաշտոնյաներն արել են ռեժիմին հավատարմության ամենագլխավոր քայլը` պաշտպանել են մարտի 1-ի ողբերգության իշխանական վարկածը` նրա մեղքը կիսելով: Նրանք միանշանակ արժանի են իրար, բայց իշխանություններում այնքան շատ են տարաձայնությունները, անվստահությունը, ինտրիգները, որ ի վերջո նրանք խժռելու են իրենք իրենց:

Այս պատմվածքը տրամադրել է հեղինակը` երիտասարդ տաղանդավոր արձակագիր Հովհաննես Թեքգոզյանը: Ես այն շատ եմ հավանել, եւ ուզում եմ կիսվել ընկերներիս հետ: Այն դեռեւս հրապարակված չէ, տեղադրված չէ նույնիսկ նրա անձնական կայքում, բայց այնտեղ կարող եք տեսնել նրա մյուս հրաշալի պատմվածքները: www.tekgezyan.am


Մի րոպեն դարձավ տաս, հետո` քսան: Զուգարանի դռնից ներս մտա ու հայտնվեցի Սիբիրյան պողոտայում: Աղապղպեղագույն մթի մեջ, շենքերի փորած աչքերն էին… Մի երկու անգամ Ազատության ուրվականի մաշված սպիտակը տեսա ու տերտերի հեռուստացույցային դեմքը. սկոչով բերանը փաթաթած սրբապատկերը ձեռքին անընդհատ կրկնում էր. ՙԵս պաշտպանում եմ ՙաստծո՚ թեկնածությունը՚: Մի խումբ տղաներ հասան, տերտերի շորերը պատռեցին: Տակից մազոխիստական տրուսիկով էր, մեջը` լիքը տարական: Պամելլայական պռոշներով սրան-նրան զասում , իրեն մտրակել էր պահանջում… 

 
 

Այդ պատկերն աչքիս առաջ է` Սերժ Սարգսյանը եւ Աբդուլահ Գյուլը: Չէ, Հայաստանի իշխանություններն իրենք իրենց չեն հաղթահարել: Սխալվո՞ւմ եմ: Դե պատկերացրեք Սերժ Սարգսյանը սեղմում է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ձեռքը եւ շնորհավորում նրա հաղթանակը` ընդունելով սեփական պարտությունը: Եթե դա իրականություն լիներ փետրվարին… Չի եղել: Ուրեմն պարտվել է իշխանությունը, բայց ոչ Թուրքիային: Ինքն իրեն:

Այսօր մեր ընկեր Արթուրի, որին մենք գորովանքով Տուրիկ ենք ասում, ծննդյան օրն է: Մենք դա իմացանք երեկ գիշեր, հենց խփեց ժամը 12-ը: Հյուսիսային պողոտայում էինք: Զբոսնում էինք էսպես թե էնպես: Տարբեր խմբերով տարբեր կողմերում թափառեցինք, քուններս փախավ, ոչ ոք տուն գնալ չէր ուզում, բայց մեզանից մեկը` Դավիթը, որին մենք քնքշանքով Քյոռփա ենք ասում, ստիպված էր գնալ` ծնողներն անհանգիստ էին, եւ դա հասկանալի էր` գիշերվա 3-ը թե 4-ն էր:

Ու գիշերային հաճույքը մնաց մեզ` մեծերիս: Ասենք, ամենամեծը ես էի նրանց մեջ, ու Տուրիկը դա սիրով ինձ հիշեցրեց` ինձանից առաջ ջուր խմելով. ՙՋուրը` փոքրին՚: Գիշերային հաճույք ասածը այն չէ, ինչ մտածում եք: Առաջին հերթին քաղաքի կենտրոնում մենք գտանք մի խաղահրապարակ ու սկսեցինք… սահել, մագլցել տնակները, նորից սահել, ու նորից մագլցել:

Հետո ես Տուրիկը որոշեցինք ցատկել 1.80 մ բարձրությունից: Բայց երկուսս էլ վախենում էինք: Զարմանալի բան է. երբ փոքր էի, դրանից էլ բարձր տեղերից քաջաբար ցատկում, իսկ հիմա վախենում էի: Երեխաների ուժը մեծերը չունեն: Մենք իրար քաջալերեցինք այնքան, մինչեւ ցատկեցինք: Ոտնաթաթերս ցավեցին, բայց կրկնեցի ցատկը` նորից վախենալով, նորից վարանելով, բայց որ համոզվեմ, որ կարող եմ դա անել: Փոքր, հասարակ բան, իսկ մենք մեզ հերոսներ էինք երեւակայում, որ այդ վախը հաղթահարեցինք: Չնայած չեմ կարող ասել, թե մյուս անգամ արդեն ազատ կցատկեմ: Գիտեմ` էլի վախենալու եմ: Բայց կցատկեմ:

Երեկ հեռուստատեսությամբ դիտում էի ԵԱՀԿ Երեւանյան գրասենյակի կազմակերպած <բաց դռների օրը> հաղթանակ զբոսայգում: Ոստիկանները բարի էին, շփվում էին երեխաների հետ, նրանց ձեռքն էին տվել իրենց վահանն ու մահակը, որոնց առատությունն ու ազդեցությունը սեփական համաքաղաքացիների վրա մենք տեսանք մարտի 1-ին: 
Ուղղակի ծաղր է:
Նույն օրը եւ այսօր ոստիկանները հարձակվել են մարդկանց վրա, գործի դրել նույն այն առարկաները, որոնք երեկ երեխաների ձեռքն էին տալիս:
Երեխաներն էլ ասում էին, թե վստահում են ոստիկաններին: <Վստահության> այդ միջոցառումները հասկանալի կլինեին, եթե իշխանությունները կազմակերպած լինեին: ԵԱՀԿ-ի նպատակը որն է? Արդարացնել այն բոլոր գործողությունները, որ կատարում են ոստիկանները? Իսկ նրանք միթե աջակցության կարիք ունեն: 
Եթե մարդիկ կան այս երկրում, որ պաշտպանված են բոլոր հնարավոր օրինական եւ անօրինական միջոցներով, դրանք ոստիկաններն են: Եվ ոչ թե այն պատճառով, որ մարդ են, այլ որովհետեւ ռեժիմի հենարանն են: հակառակ դեպքում նրանք կհայտնվեին իշխանությունների թիրախի դերում: 
Ուզում եմ հասկանալ ԵԱՀԿ-ին: Չեմ կարողանում: լավ ժամանակ չեն գտել նման միջոցառումներ անելու համար:

Here I translate some parts of the interview (my English is not the best, but I could not find professional translations of this interview, so I have to do it myself) by Levon Ter-Petrossyan, the leader of Armenian opposition and the first President of Armenia, to A1plus.am:

LTP: “Russia Saved South Osetian People from Genocide”

“First the war was Georgian-Osetian, then it turned to Georgian-Russian…”

“None can refuse that Georgia started the war aiming to destroy (delete) the Republic of South Osetia by force. As well, none can refuse that Russia, reacting immediately saved South Osetian people from genocide. If Russian support was late even for 6 hours, South Osetia would not exist today”.

“-How you evaluate the statements, that Sahakashvili would not initiate the military actions without US permit?

-I consider such statements baseless and unbelievable. Because such a serious country as the USA never would provoke anyone to such adventure.  In other hand Sahakashvili could be mistaken in his comments on some friendly gestures by the West.

Այսօր միայն տեսա Հայաստան-Թուրքիա երիտասարդական հավաքականների խաղը: Ֆուտբոլում ինչպես ֆուտբոլում: Մերոնք անընդհատ խախտում էին կանոնները, հետո ձեռք մեկնում իրենց տապալած ֆուտբոլիստներին` ոտքի կանգնելու: Նույնն արեց թուրք ֆուտբոլիստը, երբ իր կիրառած հնարքով գետին տապալեց հայ ֆուտբոլիստին: 

Այդ դրվագները ցույց տվեցին, որ ամեն բան նորմալ էր: Նորմալ է, երբ ֆուտբոլիստներն իրար տապալում են, եւ նորմալ է երբ ձեռք են մեկնում: Ֆուտբոլային ոչ մի խաղից այդ առումով երեկվա խաղը չտարբերվեց: Եվ դա հուսադրող է: